Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các virus đường ruột gây ra, thường gặp nhất ở trẻ nhỏ. Bệnh có thể gây sốt, loét miệng và phát ban hoặc phỏng nước ở tay, chân, mông, gối. Nhiều trường hợp diễn biến nhẹ, nhưng một số trẻ có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, hô hấp hoặc tuần hoàn nên cần được theo dõi sát.
Tại TP.HCM, tính đến tuần 44/2026 đã ghi nhận 45.911 trường hợp tay chân miệng từ đầu năm. Điều này cho thấy bệnh vẫn đang lưu hành ở mức cao và việc phát hiện sớm, phòng lây vẫn rất cần thiết.
Bệnh tay chân miệng là gì?
Tay chân miệng, tiếng Anh là Hand, Foot and Mouth Disease (HFMD), là bệnh truyền nhiễm cấp tính do nhóm virus đường ruột Enterovirus gây ra. Nhiều type virus có thể gây bệnh, trong đó Coxsackievirus và Enterovirus 71 (EV71) là những tác nhân thường được nhắc đến.
Bệnh được gọi là “tay chân miệng” vì tổn thương thường xuất hiện ở niêm mạc miệng, lòng bàn tay và lòng bàn chân. Ban hoặc phỏng nước cũng có thể xuất hiện ở gối, mông và một số vùng da khác.
EV71 đặc biệt được ngành y tế theo dõi vì có liên quan đến các thể bệnh nặng. Trong giám sát tại TP.HCM năm 2026, HCDC cũng đã ghi nhận các mẫu dương tính với EV71.
Ai dễ mắc bệnh tay chân miệng?
Tay chân miệng thường gặp nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Trẻ ở nhà trẻ, mẫu giáo hoặc thường xuyên tiếp xúc gần với nhiều trẻ khác có nguy cơ lây nhiễm cao hơn.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, trẻ dưới 5 tuổi chiếm 87,3% số trường hợp tay chân miệng được ghi nhận trên cả nước theo thông tin HCDC tổng hợp.
Người lớn vẫn có thể nhiễm virus và mắc bệnh. Vì vậy, người chăm sóc trẻ cũng cần duy trì vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh.
Dấu hiệu tay chân miệng thường gặp là gì?
Các dấu hiệu thường gặp gồm sốt, mệt mỏi, đau họng, loét miệng và phát ban dạng phỏng nước ở tay, chân, gối hoặc mông. Trẻ có thể biếng ăn, bỏ bú hoặc chảy nhiều nước miếng do tổn thương trong miệng gây đau.
Tổn thương miệng có thể xuất hiện ở niêm mạc má, lợi hoặc lưỡi. Phỏng nước ở da thường thấy tại lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối và mông.
Không phải trẻ nào cũng có đầy đủ tất cả biểu hiện. Một số trường hợp có thể chỉ loét miệng hoặc biểu hiện da không rõ ràng. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào số lượng nốt phỏng để tự kết luận bệnh nặng hay nhẹ.
Dấu hiệu nào cảnh báo tay chân miệng chuyển nặng?
Trẻ cần được đưa đi khám sớm nếu sốt cao hoặc kéo dài, nôn nhiều, lừ đừ, kích thích bất thường, ăn bú quá ít, giật mình hoặc xuất hiện vấn đề về hô hấp và tri giác.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, những dấu hiệu cần tái khám ngay bao gồm sốt trên 39°C hoặc kéo dài trên 48 giờ, nôn ói nhiều, lừ đừ hoặc kích thích, ăn bú rất ít, giật mình, thở nhanh hoặc khó thở, da nổi vân tím, co giật, hôn mê hoặc những biểu hiện bất thường khiến người chăm sóc lo lắng.
| Biểu hiện thường gặp | Dấu hiệu cần được đánh giá sớm |
|---|---|
| Sốt nhẹ | Sốt trên 39°C hoặc kéo dài trên 48 giờ |
| Loét miệng | Nôn ói nhiều |
| Phỏng nước tay, chân | Giật mình |
| Mệt, biếng ăn nhẹ | Lừ đừ hoặc kích thích bất thường |
| Đau họng | Không bú hoặc ăn quá ít |
| Phát ban | Thở nhanh, khó thở |
| — | Da nổi vân tím |
| — | Co giật hoặc hôn mê |
Điểm cần chú ý là mức độ bệnh không được xác định chỉ bằng hình ảnh phỏng nước. Các dấu hiệu thần kinh, hô hấp, tuần hoàn và tình trạng toàn thân mới là những yếu tố quan trọng khi đánh giá nguy cơ.
Bệnh tay chân miệng được chia thành những mức độ nào?
Bộ Y tế phân tay chân miệng thành các mức từ độ 1 đến độ 4 dựa trên tình trạng biến chứng. Phân độ giúp cơ sở y tế quyết định mức theo dõi và điều trị phù hợp.
| Mức độ | Ý nghĩa tổng quan |
|---|---|
| Độ 1 | Tay chân miệng chưa có biến chứng |
| Độ 2 | Đã xuất hiện biến chứng thần kinh |
| Độ 3 | Rối loạn thần kinh thực vật nặng |
| Độ 4 | Suy hô hấp hoặc tuần hoàn nặng |
Ở độ 1, trẻ chủ yếu có phát ban tay chân miệng và/hoặc loét miệng. Độ 2 trở lên đã xuất hiện các biểu hiện cần được theo dõi và điều trị y tế chặt chẽ hơn.
Phân độ chi tiết như 2a hoặc 2b dựa trên nhiều dấu hiệu lâm sàng. Cha mẹ không nên tự phân độ chỉ bằng việc quan sát nốt phỏng tại nhà.
Tay chân miệng lây qua đường nào?
Tay chân miệng chủ yếu lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với người nhiễm virus. Virus có thể lan truyền khi trẻ tiếp xúc gần với người bệnh hoặc với đồ vật, bề mặt bị nhiễm dịch tiết.
Môi trường nhà trẻ và mẫu giáo thuận lợi cho sự lây lan vì trẻ thường chơi gần nhau, dùng chung đồ chơi và chưa có thói quen vệ sinh tay tốt.
Người chăm sóc cũng có thể góp phần truyền virus nếu không rửa tay sau thay tã, vệ sinh cho trẻ hoặc trước khi chuẩn bị thức ăn.
Tay chân miệng ủ bệnh trong bao lâu?
Thời gian ủ bệnh tay chân miệng thường khoảng 3–7 ngày. Đây là khoảng thời gian từ lúc nhiễm virus đến khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng.
Sau giai đoạn ủ bệnh, trẻ có thể bước vào giai đoạn khởi phát kéo dài khoảng 1–2 ngày với sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng hoặc biếng ăn.
Giai đoạn toàn phát sau đó có thể xuất hiện loét miệng, phỏng nước và các biểu hiện điển hình khác.
Tay chân miệng bao lâu thì khỏi?
Thời gian hồi phục phụ thuộc mức độ bệnh, nhưng những trường hợp không có biến chứng thường tiến triển tốt trong khoảng một tuần đến 10 ngày.
Cần phân biệt “ủ bệnh” và “bao lâu khỏi”. Ủ bệnh tính từ khi nhiễm virus đến khi có triệu chứng, còn thời gian khỏi được tính trong quá trình bệnh đã biểu hiện.
Nếu trẻ hết sốt, ăn uống và sinh hoạt trở lại bình thường, các tổn thương da mờ dần và không xuất hiện dấu hiệu chuyển nặng thì bệnh thường đang tiến triển thuận lợi.
Tay chân miệng được điều trị như thế nào?
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng. Điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, bảo đảm dinh dưỡng, kiểm soát triệu chứng và theo dõi để phát hiện sớm biến chứng.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, tay chân miệng độ 1 có thể được điều trị ngoại trú và theo dõi tại y tế cơ sở trong những trường hợp phù hợp. Độ 2 cần điều trị nội trú tại bệnh viện.
Cha mẹ không nên tự sử dụng thuốc dựa trên hình ảnh nốt phỏng hoặc tự áp dụng phác đồ điều trị của trường hợp khác.
Chăm sóc trẻ bị tay chân miệng cần chú ý gì?
Trẻ cần được bảo đảm đủ nước và dinh dưỡng theo tuổi. Nếu loét miệng gây đau, có thể ưu tiên thức ăn lỏng, mềm, dễ tiêu và để nguội mát; chia thành nhiều bữa nhỏ giúp trẻ dễ ăn hơn. Trẻ còn bú nên tiếp tục bú mẹ.
Không nên tự chọc vỡ các phỏng nước. Người chăm sóc cần duy trì vệ sinh miệng, da và theo dõi tình trạng trẻ mỗi ngày.
Nếu trẻ ăn uống giảm nhiều, nôn liên tục hoặc xuất hiện các dấu hiệu chuyển nặng đã nêu ở trên, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Tay chân miệng có tái nhiễm không?
Người từng mắc tay chân miệng vẫn có thể mắc lại. Việc từng nhiễm bệnh không đồng nghĩa cơ thể được bảo vệ suốt đời khỏi mọi tác nhân gây tay chân miệng.
Bệnh có thể do nhiều loại enterovirus khác nhau gây ra. HCDC cũng lưu ý trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tiêm vaccine EV71 nếu đáp ứng điều kiện tiêm chủng.
Vì vậy, sau khi khỏi bệnh vẫn cần duy trì các biện pháp vệ sinh và phòng lây.
Làm thế nào để phòng bệnh tay chân miệng?
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây tay chân miệng. Người lớn cần thực hiện rửa tay đúng cách trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi đi vệ sinh, sau thay tã và sau khi vệ sinh cho trẻ.
Đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn, sàn nhà và các bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào cần được làm sạch. Không nên cho trẻ dùng chung đồ ăn, khăn hoặc vật dụng cá nhân khi có nguy cơ lây nhiễm.
Trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh nên nghỉ học và được đưa đi khám để hạn chế lây cho những trẻ khác.
Việt Nam đã có vaccine tay chân miệng chưa?
Có. Trong năm 2026, vaccine phòng bệnh tay chân miệng do EV71 đã được triển khai tại Việt Nam. Đây là biện pháp phòng chủ động đối với bệnh do EV71.
Vaccine EV71 không bảo vệ khỏi tất cả các virus đường ruột có thể gây tay chân miệng. Vì vậy, tiêm vaccine không thay thế rửa tay, vệ sinh môi trường và các biện pháp hạn chế lây nhiễm.
Lịch tiêm và điều kiện tiêm cần được nhân viên y tế tư vấn dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và loại vaccine sử dụng.
Khi nào nên đưa trẻ mắc tay chân miệng đi khám ngay?
Cần đưa trẻ đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng xấu đi, đặc biệt là sốt cao hoặc kéo dài, nôn nhiều, giật mình, lừ đừ, khó thở, co giật hoặc rối loạn tri giác.
Ngay cả khi trẻ chỉ có các tổn thương ngoài da nhẹ, cha mẹ vẫn nên theo dõi tình trạng ăn uống, giấc ngủ, thân nhiệt và hành vi của trẻ thay vì chỉ quan sát số lượng nốt phỏng.
Tay chân miệng thường có thể hồi phục tốt nếu không xuất hiện biến chứng. Việc nhận biết sớm, theo dõi đúng dấu hiệu cảnh báo và đưa trẻ đi khám khi cần là những bước quan trọng để giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo và không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi nhân viên y tế.